COP31 öncesi 30 yıllık iklim vaatleri sorgulanıyor
TEMA Vakfı, COP31 öncesinde 30 yıllık iklim vaatlerini değerlendirdi; atmosferdeki CO₂ artarken fosil yakıtlar ve iklim finansmanında ilerleme sağlanamadı.
TEMA Vakfı, 1995’te başlayan Birleşmiş Milletler Taraflar Konferansı sürecinin 30 yıllık sonuçlarını COP31 öncesinde değerlendirdi. Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması’nın kabul edilmesine, 1,5 derece hedefinin belirlenmesine ve iklim finansmanı için milyarlarca dolarlık taahhütler verilmesine rağmen atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun azalmadığını belirten vakıf, yeni zirvenin yalnızca yeni sözlerin açıklandığı bir toplantı olmaması gerektiğini vurguladı.
İlk COP’un düzenlendiği 1995’te atmosferdeki CO₂ yoğunluğu 360,82 ppm seviyesindeydi. Bu değer Kyoto Protokolü’nün kabul edildiği 1997’de 363,73 ppm’e, Paris Anlaşması’nın imzalandığı 2015’te 400,83 ppm’e yükseldi. 2025’te 427,35 ppm’e ulaşan yoğunluk, 30 yıllık dönemde yaklaşık yüzde 18 arttı.
TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, iklim müzakerelerinde alınan kararlarla sahadaki sonuçlar arasında büyük bir fark bulunduğunu söyledi. Ataç, karbon piyasalarının emisyonları kaynağında azaltmak yerine salımların farklı ülkelere taşınmasına yol açabildiğini belirterek iklim adaletinin, sorumluluğun daha kırılgan ülkelere aktarılmasıyla değil, her ülkenin kendi payına düşen yükü üstlenmesiyle sağlanabileceğini ifade etti. Ataç, COP31’in gerçek ve adil dönüşümün nasıl uygulanacağına odaklanması gerektiğini kaydetti.
Fosil yakıtlar ve iklim finansmanı
Fosil yakıtlardan çıkış, 30 yıllık müzakerelerin en fazla ertelenen başlıkları arasında yer aldı. Glasgow’daki COP26’da kömürün “aşamalı olarak terk edilmesi” ifadesi, son aşamada “aşamalı olarak azaltılması” şeklinde değiştirildi. Dubai’de düzenlenen COP28’e bir petrol şirketinin CEO’sunun başkanlık etmesi fosil yakıt sektörünün müzakerelerdeki etkisine ilişkin tartışmaları artırırken, 2025’te Belém’de yapılan COP30’da 80’den fazla ülkenin desteklediği Fosil Yakıtlardan Çıkış Yol Haritası nihai metne dahil edilmedi.
Kayıp ve Zarar Fonu’na bugüne kadar taahhüt edilen yaklaşık 822 milyon dolar, yıllık kayıpların yüz milyarlarca dolara ulaştığı tabloda yetersiz kaldı. Kopenhag’da 2009’da verilen yıllık 100 milyar dolarlık iklim finansmanı sözüne ancak 2022’de ulaşılabildi; bu tutarın yüzde 69’u hibe yerine kredi olarak sağlandı. TEMA Vakfı, ormanların korunması yerine emisyon hesaplarında kullanılmasının ve karbon kredilerinin gerçek emisyon azaltımının önüne geçmesinin iklim krizine kalıcı çözüm sunmadığına dikkat çekti.
Paris Anlaşması’yla 1,5 derece hedefi kabul edilse de bağlayıcı azaltım hedeflerinin yerini ülkelerin kendi belirlediği Ulusal Katkı Beyanları aldı ve yaptırım mekanizması oluşturulmadı. Mevcut taahhütler dünyanın 2,8 derecelik ısınma yönünde ilerlediğini gösterirken, tüm ulusal hedeflerin uygulanması halinde bile sıcaklık artışının 2,3 ila 2,5 derece arasında kalacağı öngörülüyor.
COP31 için beklentiler
Türkiye’nin başkanlığında ve ev sahipliğinde gerçekleştirilecek COP31’de fosil yakıtlardan adil çıkış için bağlayıcı ve takvimlendirilmiş bir yol haritası hazırlanması, kayıp ve zararın yeni borç yaratmayan hibelerle karşılanması ve ormansızlaşmanın durdurulmasının müzakere sürecine dahil edilmesi bekleniyor. TEMA Vakfı ayrıca emisyon azaltım hedeflerinin 1,5 dereceyle uyumlu hale getirilmesini ve verilen sözlerin uygulanmasını sağlayacak mekanizmaların kurulmasını istiyor.









