Hal Yasası ve dijital takip sistemi için acil çağrı

TÜKONFED Başkan Vekili İbrahim Güllü, yaş sebze ve meyvede fiyat zincirinin izlenmesi için dijital sistem kurulmasını ve Hal Yasası’nın çıkarılmasını istedi.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlandığı iddialarıyla büyük dağıtıcı firmalar hakkında yürüttüğü soruşturma, sektördeki fiyat oluşumunu yeniden gündeme taşıdı. Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Av. İbrahim Güllü, sürecin yalnızca vergi ve muhasebe boyutuyla ele alınmaması gerektiğini söyledi.

Güllü, üreticiden tüketiciye uzanan zincirde ürünün kaç kez el değiştirdiğinin, her aşamada hangi bedelle satıldığının ve nihai fiyatın nasıl oluştuğunun ortaya konulması gerektiğini ifade etti. Gerçek satış bedeliyle belgelerde yer alan tutarlar arasında fark bulunmasının, tüketicinin ödediği fiyatı etkileyebileceğine dikkat çekti.

Fiyat zinciri bütün aşamalarıyla incelenmeli

Soruşturma kapsamında bazı üreticilerin gerçek satış fiyatları ile makbuzlardaki bedeller arasında ciddi farklılıklar bulunduğuna yönelik bilgilerin gündeme geldiğini belirten Güllü, meselenin yalnızca kimin ne kadar kazanç elde ettiğiyle sınırlı olmadığını vurguladı. Güllü’ye göre, “maliyet arttı” gerekçesiyle tüketiciden talep edilen fiyatın gerçekten oluşmuş bir maliyete dayanıp dayanmadığı da araştırılmalı.

Gerçeğe aykırı veya sahte müstahsil makbuzu düzenlenmesinin doğrudan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmediğini kaydeden Güllü, soruşturma sonucunda bu tür uygulamaların doğrulanması halinde, ürünün gerçek maliyeti ve fiyat oluşumu konusunda yanıltıcı bir ekonomik zincir yaratılıp yaratılmadığının ayrıca ele alınması gerektiğini söyledi.

Soruşturma çerçevesinde 1.029 çiftçinin beyanına başvurulmasını önemli bir veri kaynağı olarak değerlendiren Güllü, ürünün tarladan çıkışından tüketiciye ulaşmasına kadar tüm hareketlerinin izlenebilir olması gerektiğini belirtti. Bu kapsamda ürünün kimden çıktığı, hangi fiyattan satıldığı, kaç kez el değiştirdiği ve markette hangi bedelle tüketiciye sunulduğu kayıt altına alınmalı.

Güllü, Çiftçi Kayıt Sistemi’ndeki üretim miktarları ile Hal Kayıt Sistemi’ndeki satış bilgilerinin; müstahsil makbuzları, e-müstahsil makbuzları, sevk irsaliyeleri, faturalar, hal giriş ve çıkış fiyatları, toptan satış bedelleri ve perakende fiyatlarıyla otomatik olarak karşılaştırılmasını önerdi. TÜKONFED’in de üreticiden tüketiciye kadar fiyat değişimlerini ve aracıların zincirdeki rolünü takip edecek dijital bir yapı kurulmasını savunduğunu aktardı.

Hal Yasası gecikmeden çıkarılmalı

Yaş sebze ve meyvede fiyatların zincirin farklı noktalarında yüksek oranlarda arttığına işaret eden Güllü, her aracının otomatik olarak fiyat artışının sorumlusu ilan edilmesinin doğru olmayacağını söyledi. Bununla birlikte, ürüne gerçek bir ekonomik değer katmadan yalnızca el değiştirme yoluyla fiyatı yükselten ve piyasa gücünü kullanarak fiyat oluşumunu etkileyen yapıların denetlenmesi gerektiğini vurguladı.

Türkiye’de Hal Kayıt Sistemi ve Çiftçi Kayıt Sistemi gibi önemli veri altyapılarının bulunduğunu belirten Güllü, ancak üreticiden tüketiciye kadar bütün sürecin tek bir sistem üzerinden izlenemediğini ifade etti. Kurulacak dijital takip sisteminde yalnızca aracı sayısının değil, aracılığın hangi maliyeti oluşturduğunun ve ürüne ne kadar değer kattığının da değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Güllü, piyasadaki fiyat hareketlerinin daha şeffaf biçimde izlenebilmesi ve tüketicinin gerçek dışı maliyet artışlarından korunabilmesi için Hal Yasası’nın bir an önce çıkarılması gerektiğini kaydetti.