Savaş Ekonomisi İhracatı ve Üretimi Olumsuz Etkiliyor
Orta Doğu’daki gerilim, savaş ekonomisi ile birlikte Türkiye’de üretim ve ihracatı olumsuz etkiliyor.
Orta Doğu’da süregelen gerilim, ekonomik dengeleri sarsarak bir “savaş ekonomisi” ortamı yaratıyor. Artan enerji fiyatları, hammaddeye erişimde yaşanan zorluklar ve yükselen lojistik maliyetleri, Türkiye’deki sanayi ve tarım gibi birçok sektörde baskıyı artırıyor.
Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, bu durumun ihracat verilerine olumsuz yansıdığını belirterek, 2026’nın ilk çeyreğinde Malatya’nın ihracatının %22 oranında düşerek 75 milyon dolara gerilediğini açıkladı. Kayısı ihracatındaki keskin düşüşe dikkat çeken Sadıkoğlu, zirai don olaylarının yanı sıra artan maliyetlerin de üreticileri ve ihracatçıları zorladığını vurguladı. Ancak iklimlendirme, meyve-sebze mamulleri, çelik ve makine gibi bazı sektörlerde sınırlı da olsa artışlar gözlemleniyor.
İran, İsrail ve ABD arasındaki gerilimin ekonomik alana yansıdığını belirten Sadıkoğlu, 12 Nisan 2025’te yaşanan zirai donun kayısı ihracatını olumsuz etkilediğini ifade etti. İhracatçı firmaların ham madde maliyetlerinin büyük bir yük haline geldiğini dile getiren Sadıkoğlu, enerji ve işçi maliyetlerinin de en büyük gider kalemleri arasında yer aldığını belirtti. Ülkenin güneyinde devam eden savaşın uluslararası ticaretteki olumsuz etkilerinin arttığını vurgulayan Sadıkoğlu, hammadde sıkıntısı ve artan maliyetlerle karşı karşıya kalacaklarını öngördü. Bu ortamda sanayinin sürdürülebilirliği için iç ve dış piyasa koşullarına uygun destek mekanizmalarının devreye alınması gerektiğini ifade etti.
Konya Tesisat İnşaat Malzemecileri Derneği (KONTİMDER) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Tetik, Orta Doğu’daki savaşın dünya ekonomisinde durgunluk riskini artırdığını belirtti. ABD-İsrail ile İran arasındaki gerilimin küresel büyüme üzerinde baskı oluşturduğunu söyleyen Tetik, petrokimya sektöründe arz-talep dengesinin bozulduğunu ifade etti. Petrol fiyatlarının artması ve tedarikinde yaşanan sorunlar, birçok sektördeki ürünlerin ham maddelerini olumsuz etkiliyor. Plastik, gübre ve madeni yağlar gibi ürünlerde sıkıntılar yaşanıyor.
Petrol krizinin maliyet artışlarına yol açtığını belirten Tetik, karşılıklı saldırılar sonucu petrol üretim ve depolama tesislerinin vurulması ile Hürmüz Boğazı’nın kapanma riskinin belirsizliği artırdığını ifade etti. 110 dolara kadar yükselen petrol fiyatlarının enerji maliyetlerini ve dolaylı olarak ürün fiyatlarını artırdığını belirten Tetik, inşaat malzemelerindeki maliyetlerin %20 ila %25 oranında arttığını ve bu durumun nakliye fiyatlarını da yukarı çekerek enflasyon üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi. Artan maliyetler ve hammadde sıkıntısının yeni konut arzını etkileyeceği öngörülüyor.
Manisa Ticaret Borsası Başkanı Sadık Özkasap, savaşın tarımsal üretime etkilerine dikkat çekti. Küresel piyasalardaki dalgalanmaların tarımsal girdi fiyatlarını ciddi şekilde artırdığını belirten Özkasap, petrol ve doğalgaz akışındaki aksaklıkların mazot fiyatlarını artırarak çiftçilerin maliyetlerini olumsuz etkilediğini ifade etti. Manisa’nın üzüm, zeytin, pamuk, mısır, buğday ve sebze üretiminde kritik bir rol üstlendiğini vurgulayan Özkasap, artan maliyetlerin üreticiyi her geçen gün daha fazla zorladığını belirtti.
Gübre tedarikinde yaşanan risklere de dikkat çeken Özkasap, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin fiyat artışında belirleyici olduğunu ifade etti. Gübre ham maddelerinin büyük bir kısmının bu bölgeden geçtiğini belirten Özkasap, tedarikte yaşanacak aksaklıkların fiyatları artıracağını ve üretim planlamasını zorlaştıracağını söyledi. Gübre kullanımının tarımsal verimlilik üzerindeki etkisinin %50’ye kadar ulaşabileceğini hatırlatan Özkasap, Türkiye’nin doğalgaz, fosfat kayası, potasyum tuzları ve kükürt gibi temel hammaddelerde dışa bağımlı olduğunu vurguladı.
Özkasap, devletin gübrede gümrük vergisi indirimi ve ihracat kısıtlaması gibi adımlar attığını hatırlatarak, bu önlemlerin yeterli olmadığını ve çiftçi lehine daha güçlü müdahalelerin gerektiğini belirtti. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın stokların yeterli olduğu yönündeki açıklamalarına rağmen piyasada tam güven oluşmadığını ifade eden Özkasap, artan maliyetler karşısında çiftçinin alım gücünün düştüğünü ve gübre kullanımının azaldığını vurguladı. Manisa Ovası’nın Türkiye’nin en verimli tarım alanlarından biri olduğunu belirten Özkasap, bu potansiyelin korunması için üreticinin desteklenmesi gerektiğini ifade etti. Çiftçiye doğrudan gübre desteği sağlanması ve dışa bağımlılığı azaltacak adımlar atılması gerektiğini belirten Özkasap, maliyetleri dengeleyecek politikalar hayata geçirilmezse üretimde daralma yaşanabileceğini söyledi.
Küresel gıda ticaretinin Hürmüz Boğazı’ndaki enerji ve lojistik darboğazı nedeniyle kritik bir süreçten geçtiği bu dönemde yaşanan aksamaların ihracata etkilerini değerlendiren TİM Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri Sektör Kurulu Başkanı Ahmet Tiryakioğlu, Orta Doğu’daki sürecin 2022’de yaşanan Rusya-Ukrayna Savaşı’ndan farklı bir dinamikle ilerlediğini belirtti. O dönemde ürün arzının sekteye uğradığını, bugün ise enerji, gübre ve navlun maliyetleri üzerinden dünya üretim altyapısını baskılayan sistematik bir gelişim yaşandığını ifade etti. Bu durumun küresel bir riski temel gıda maddeleri olan pirinç, buğday, mısır ve soya rekoltesinde muhtemel düşüşleri tetikleyerek, özellikle ithalata bağımlı ülkeleri uzun süreli istikrarsızlığa mahkûm edebileceğini belirtti.
Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki tıkanıklıkların küresel petrol ticaretinin üçte birini işlevsiz bırakma potansiyeline sahip olduğunu belirten Tiryakioğlu, Türkiye’nin lojistik açıdan tek bir rotaya mahkûm olan diğer ülkelerden ayrıştığını ifade etti. Geniş liman ağının, gelişmiş kara yolu taşımacılığının ve stratejik demir yolu bağlantılarının, bölgesel blokajları alternatif güzergahlarla aşabilme imkânı sunduğunu belirten Tiryakioğlu, deniz yolu trafiğinin %90 oranında aksadığı bu gibi dönemlerde Türkiye’nin taşımacılık altyapısının sanayicilere hammaddeye erişim konusunda avantaj sağlayacağını düşündüğünü ifade etti.
