Türk Tersanelerinde Sipariş Krizi ve Düşen İhracat
Türk tersaneleri, artan maliyetler ve döviz kuru baskısı nedeniyle sipariş almakta zorlanıyor. İhracat temmuzda %37 daraldı.
Aysel YÜCEL
Küresel gemi sipariş defteri, son bir yıl içinde %27 oranında büyüyerek 2008 ekonomik krizinden bu yana en hızlı artışını kaydetti. 2026 yılının ilk yedi ayında armatörler, toplam 105,7 milyon gros tonluk (GT) 1.947 gemi için yeni inşa sözleşmeleri imzaladı. Ancak, dünya genelindeki tersaneler dolarken, Türk tersaneleri artan maliyetler, baskılanan döviz kuru ve finansmana erişim sorunları nedeniyle sipariş almakta zorlanıyor.
Artan jeopolitik riskler, deniz taşımacılığında navlun fiyatlarının hızla yükselmesine neden olurken, tersanelerin birikmiş iş hacmi de tarihi seviyelere ulaştı. Clarksons Research’ün verilerine göre, küresel sipariş defterinin büyüme hızı, 2008 finansal krizinden bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Ancak Türk tersaneleri, maliyet artışları ve döviz kuru baskısı nedeniyle rekabette geri kalıyor. İhracat lideri olan bir tersane, bir yıldır yeni sipariş alamazken, bazı şirketler iki yıldır hiç sözleşme imzalamadı.
Ağustos ayı itibarıyla küresel ticaret filosu, yıllık %4 artışla 1,8 milyar GT büyüklüğünde 117.022 gemiye ulaştı. Sipariş defteri, mevcut filonun büyüme hızının yaklaşık yedi katı oranında genişliyor. Şu anda sipariş aşamasında toplam 405,9 milyon GT büyüklüğünde 9.012 gemi bulunuyor. Son 12 ayda sipariş defteri, gros tonaj bazında %27 oranında genişledi. Clarksons, tüm ana gemi segmentlerinde yeni inşa talebinin güçlü kaldığını belirtiyor. Bu yıl yeni tonaj yatırımlarında en aktif olanlar Yunan armatörlerken, onları Çinli ve Singapurlu armatörler izliyor. Türk armatörler de Uzak Doğu tersanelerine büyük tonajlı gemi siparişleri vererek dikkat çekiyor.
Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar, yaptırımlar ve parçalanan ticaret akışları, ton-mil mesafelerini artırarak birçok denizcilik sektöründe etkili kapasitenin piyasadan çekilmesine yol açıyor. Bu durum, gemi talebini artırırken navlun fiyatlarını da hızla yükseltiyor. Konteyner navlun piyasası da yükselişini sürdürüyor; Drewry Dünya Konteyner Endeksi (WCI), son sekiz ayda yaklaşık %80 artarak 4.526 dolara ulaştı.
Baltık Kuru Yük Endeksi (BDI) ise ocak ayından bu yana %53 artışla 2.284 puana yükseldi. Navlunlardaki en büyük artış, tanker piyasasında gerçekleşti ve tanker navlunları son bir yılda %100’ün üzerinde bir artış gösterdi. Özellikle Hürmüz ve Kızıldeniz’deki düşük transit seviyeleri, dev tankerlerin günlük kazançlarını mart ayından bu yana en yüksek seviyelere çıkardı. Kazançlar, haftalık %19 artışla 95.192 dolar/gün seviyesine ulaştı. Filo yatırımlarının önemli bir kısmı, yaşlanan gemilerin yenilenme ihtiyacından kaynaklanırken, gelecekteki yakıt ve emisyon gereksinimlerine ilişkin belirsizlikler de yeni inşa yatırımlarını destekliyor.
Gemi siparişlerinde en büyük payı Çin tersaneleri alırken, diğer Uzakdoğu ülkelerindeki tersaneler de önemli bir pay elde etti. Türk tersaneleri, geçmişte özel amaçlı gemi inşasında dünya çapında lider konumdayken, şu anda yeni sipariş almakta büyük zorluklar yaşıyor. Önceki yıllarda alınan siparişlerin teslimatları sayesinde bu yılın ilk yarısını 1,5 milyar dolarlık rekor ihracatla kapatan gemi inşa sektörü, temmuz ayında hız kesti ve geçen yılın aynı dönemine göre %36,8 azalarak 166 milyon dolara geriledi.
Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği (GYHİB) Yönetim Kurulu Başkanı M. Talha Pepe, ilk yarıdaki ihracat artışında özellikle Kuzey Avrupa ülkelerine yapılan özel maksatlı gemi ve römorkör teslimatlarının etkili olduğunu belirtti. Ancak yeni sipariş almakta zorlandıklarını ifade eden Pepe, “İlk yarıdaki performansın büyük bir kısmı 2-3 yıl önce imzalanan sözleşmelerin teslimatlarından kaynaklanıyor. Artan maliyetler, baskılanan döviz kuru ve finansmana erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle sektörde yeni siparişler büyük ölçüde azaldı” dedi.
