Savaşlar Piyasaları Sarsmıyor: Ekonomik Etkiler Ön Planda

Jeopolitik gerginlikler arttığında, piyasalarda genellikle beklenen tepkiler oldukça öngörülebilir. Borsa değerlerinde düşüş, petrol fiyatlarında artış ve yatırımcıların güvenli liman olarak gördükleri altına yönelmesi bu durumun klasik belirtileridir. Ancak son yıllarda, savaşların patlak vermesiyle birlikte piyasalarda beklenen sert düşüşler yaşanmıyor. Hatta bazen yaşanan düşüşler, bu tür olaylarla doğrudan bağlantılı olmuyor.

Geçtiğimiz hafta sonu ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar ve İran’ın karşılık vermesiyle Orta Doğu’da yaşanan gerginlikte de benzer bir durum gözlemlendi. Petrol fiyatları artış gösterirken, borsa endekslerinde büyük bir çöküş yaşanmadı. Bazı günlerde borsalar, kısa süreli düşüşlerin ardından hızlı bir şekilde toparlandı. Altın fiyatları da 2025’in son çeyreğinde önemli yükselişler kaydetmişti. Bu durum, birçok yatırımcıyı düşündürüyor. Peki, bunun arkasındaki nedenler neler?

Piyasalar krizlere alıştı. 2000 sonrası dönemde, piyasalarda krizlerle başa çıkma yeteneği gelişti. 2008 Küresel Finans Krizi, ardından gelen Avrupa borç krizi, Covid-19 pandemisi ve 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna savaşı gibi olaylar, piyasa dinamiklerini değiştirdi. Şu anda dünya genelinde aktif 86 savaş veya çatışma olduğu tahmin ediliyor.

Bu kadar sık yaşanan şoklar, yatırımcıların risk algısını da dönüştürdü. Artık piyasalarda krizler sınıflandırılmaya başlandı; karar aşamasında bir “sistem krizi mi” yoksa “geçici bir durum mu” olduğu değerlendiriliyor. Eğer bir kriz, küresel ekonomiyi doğrudan etkilemiyorsa, piyasalarda büyük satışlar yaşanmıyor.

Paranın yönü değişiyor ama sistemden çıkmıyor. Modern finans piyasalarında para, sistemin dışına çıkmak yerine yer değiştiriyor. Bir savaş durumunda, yatırımcılar havacılık hisselerini satarak savunma sanayi hisselerine geçiş yapabiliyor. Teknoloji hisselerine yöneliyor veya enerji şirketlerine yatırım yapıyor. Ülke içinde de benzer mantıkla, Ramazan öncesi perakende, okulların açılması öncesi kırtasiye ürünleri veya yaz aylarında turizm ve havacılık hisseleri gibi örnekler görülebiliyor.

Bu nedenle bazı sektörler düşerken, bazıları yükseliyor. Bu durum, piyasa endekslerini dengeliyor.

Algoritmaların etkisi, çöküşleri engelliyor. Günümüzde piyasalarda gerçekleştirilen işlemlerin büyük bir kısmı algoritmalar tarafından yönetiliyor. Jeopolitik riskler arttığında, bu algoritmalar, petrol ve savunma sektörlerine yönelerek riskli alanlardan çıkıyor. Bu tür bir rotasyon saniyeler içinde gerçekleştiğinden, piyasa şokları daha hızlı bir şekilde absorbe ediliyor.

Likidite seviyesi oldukça yüksek. Merkez bankalarının son 15 yılda sağladığı büyük likidite, piyasalardaki dayanıklılığı artırıyor. Özellikle pandemi sonrası dönemde, yatırım fonları ve emeklilik fonları büyük bir likidite havuzu oluşturuyor. Bu durum, piyasalardaki düşüşleri dengeleyerek etkisini azaltıyor.

90’lı yıllarda canlı olarak izlemeye başladığımız savaşlar ve sosyal medyanın yaygınlaşması, birçok şiddet olayını insan zihninde normalleştiriyor. Piyasalar artık “dram” yerine “rasyonel” bir bakış açısıyla ekonomik etkileri değerlendiriyor. Mahfi Hoca’nın da belirttiği gibi, piyasa artık vicdanla değil hesapla hareket ediyor.

Savaşların ekonomik etkileri daha fazla önem kazanıyor. Bu durum, Gazze’de açlıktan ölen çocuklar veya İran’daki bombalamalarda hayatını kaybedenler yerine, petrol arzı, ticaret yolları, küresel enflasyon ve büyüme gibi unsurları yatırımcıların odağı haline getiriyor.

Sonuç olarak, piyasalarda şoklar daha kolay sindiriliyor. Günümüz finans dünyası, krizlerle sarsılsa da geçmişe göre daha dayanıklı bir yapı sergiliyor. Çünkü sermaye artık küresel ölçekte hareket ediyor, algoritmalar saniyeler içinde pozisyon değiştiriyor ve yatırımcılar parayı sistemin dışına çıkarmak yerine başka alanlara yönlendiriyor. Bu nedenle, modern finans piyasalarında krizler, çöküşten çok rotasyona dönüşüyor.