Petrol Fiyatları Üç Haneli Rakamları Geçti, Avrupa ve Asya Etkilenecek
İran’daki gelişmelerle petrol fiyatları üç haneli rakamlara ulaştı. Avrupa ve Asya’nın ekonomileri bu durumdan olumsuz etkilenecek.
İran’da yeni liderin göreve gelmesiyle birlikte Tahran’ın sert politikalarının devam edeceği beklentisi, petrol fiyatlarını üç haneli rakamlara taşımış durumda. Enerji fiyatlarındaki bu artış, yalnızca petrol piyasalarını değil, küresel ekonomik büyüme ve enflasyon dengesini de sarsıyor. Ancak bu durumdan en fazla etkilenecek olan bölgeler, enerji ithalatına bağımlı olan Avrupa ve Asya olacak.
İran’a yönelik saldırıların ardından küresel enerji piyasalarında gerginlik hızla arttı. Brent petrolün fiyatının 120 dolara yaklaşması, dünya ekonomisi için yeni bir maliyet şoku anlamına geliyor. Özellikle enerji ithalatına bağımlı olan Avrupa ve Asya, bu artıştan en ağır şekilde etkilenecek bölgeler arasında yer alıyor.
Son yıllarda ABD, kaya gazı devrimi sayesinde petrol ve doğalgazda net ihracatçı konumuna geldi. Bu durum, yükselen enerji fiyatlarının Amerikan ekonomisine olan etkisini sınırlayan bir tampon işlevi görüyor. Ancak Avrupa ve Asya için durum oldukça farklı. Bu bölgelerde petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki her artış, doğrudan üretim maliyetlerine ve tüketici fiyatlarına yansıyor. Özellikle Avrupa’da doğalgaz fiyatlarının petrol fiyatlarını geçerek hızla yükseldiği gözlemleniyor.
İtalya, Almanya ve İngiltere gibi büyük ekonomiler, doğalgaza olan yüksek bağımlılıkları nedeniyle en kırılgan ülkeler arasında yer alıyor. Oxford Economics’in verilerine göre, enerji maliyetlerindeki artış yalnızca İtalya’da yılın son çeyreğinde enflasyonu bir puandan fazla artırabilir.
Asya’da ise petrol bağımlılığı oldukça yüksek. Çin, Hindistan ve Güney Kore gibi büyük ekonomiler, enerji ihtiyaçlarının büyük bir kısmını Körfez’den ithal ediyor. Özellikle Çin için risk oldukça büyük. Ülke, ham petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 70-75’ini ithalatla karşılıyor ve bu sevkiyatların büyük bir kısmı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bu bölgedeki herhangi bir kesinti, Asya ekonomilerinde maliyet baskısını hızla artırabilir.
Yükselen petrol fiyatları bazı ülkeler için fırsat yaratıyor. Norveç, Kanada ve ABD gibi büyük enerji üreticileri, petrol ve gaz fiyatlarındaki artıştan doğrudan fayda sağlayabilecek ülkeler arasında yer alıyor.
Küresel arz endişeleri nedeniyle petrol fiyatları, varil başına 119 dolara kadar yükselerek 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu fiyat artışına neden olan faktörler arasında, İran’ın yeni liderinin sert politikaları sürdürme olasılığı ve bölgedeki hava saldırıları yer alıyor. Ayrıca Irak’ın üretimini yaklaşık 1,5 milyon varil/gün azaltması ve Kuveyt’in de üretimini 300 bin varil/gün düşürmesi dikkat çekiyor.
G7 maliye bakanları, Körfez’deki savaşın petrol fiyatlarını hızla yükseltmesi üzerine stratejik petrol rezervlerinden ortak salım yapma ihtimalini değerlendiriyor. Bazı ülkelerin 300-400 milyon varillik ortak salımı değerlendirdiği belirtiliyor. IEA ülkeleri toplamda 1,24 milyar varilden fazla stratejik stok tutuyor.
Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkması, küresel ekonomide stagflasyon riskini yeniden gündeme getiriyor. Enerji fiyatlarındaki hızlı yükseliş, düşük büyüme ve yüksek enflasyonun aynı anda görülebileceği bir dönemi güçlendiriyor. Normalde jeopolitik krizlerde güvenli liman olarak görülen ABD tahvillerinde bile getirilerin yükselmesi, enflasyon endişelerinin piyasalar üzerindeki baskısını artırıyor. Ekonomistler, petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde kalması durumunda merkez bankalarının faiz indirimlerini erteleyebileceğini ve para politikasının beklenenden daha sıkı olabileceğini belirtiyor.
ABD-İran geriliminin küresel piyasaları sarsması, Orta ve Doğu Avrupa ekonomilerini de doğrudan etkiliyor. Türkiye, özellikle enerji fiyatlarındaki artış ve yüksek enflasyon nedeniyle dikkat çekiyor. Bu hafta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın toplantısında gözler olacak. ING tarafından yapılan analize göre, jeopolitik riskler ve yüksek enflasyon nedeniyle politika faizinin yüzde 37 seviyesinde tutulması ve faiz indirim döngüsüne ara verilmesi bekleniyor. Bölgedeki gelişmeler de yakından izleniyor; Macaristan ve Polonya’da da enflasyon baskılarının artacağı öngörülüyor.
Ortadoğu’daki çatışmalar yalnızca enerji altyapısını değil, bölgenin hayati su kaynaklarını da tehdit ediyor. Körfez ülkeleri ve İran, son günlerde tuzdan arındırma tesislerinin saldırılardan etkilendiğini duyurdu. Uzmanlar, milyonlarca kişinin içme suyu güvenliğinin tehlikeye girebileceği uyarısında bulunuyor.
Bahreyn yönetimi, İran’ın düzenlediği saldırılarda bir tuz arıtma tesisinin hedef alındığını öne sürdü. İran ise ABD’nin düzenlediği hava saldırılarında Hürmüz Boğazı’ndaki bir tuz arıtma tesisinin zarar gördüğünü ve yaklaşık 30 köyün su tedarikinin kesildiğini bildirdi. Kurak iklim koşullarının hâkim olduğu Körfez ülkelerinde içme suyunun büyük bölümü deniz suyunun arıtılmasıyla sağlanıyor. Bu nedenle tuzdan arındırma tesisleri, milyonlarca kişi için hayati öneme sahip. Uzmanlar, bu tesislerin hedef haline gelmesi durumunda savaşın yalnızca enerji piyasalarını değil, bölgenin su güvenliğini de ciddi şekilde tehdit edebileceğini vurguluyor.
EURO/DOLAR 1.15 SEVİYESİNDE KIRILGAN
Güvenli liman talebiyle destek bulan ABD doları güçleniyor. Uzmanlara göre, euro/dolar paritesi 1.15’in hemen altındaki büyük destek seviyesinin kırılganlığını koruyor. Enerji fiyatları ne kadar uzun süre yüksek kalırsa, Avrupa ekonomisinin daha fazla darbe alacağı endişesi artıyor. Enerji kaynaklı ticaret şoku pariteyi daha da zayıflatabilir. Uzmanlar, petrol fiyatları düşse bile 1.16 bölgesinin çok üzerine hareket beklemiyor. Hatta 1.1475 seviyelerinin altına kırılmanın 1.14 seviyelerine doğru hareketi tetikleyebileceği uyarısı yapılıyor.
DEVLET TAHVİLLERİ KAYIPLARINI ARTIRIYOR
Devlet tahvilleri, dün tekrar baskı altına girdi ve geçen haftaki sert düşüşün ardından kayıplarını artırdı. 10 yıllık devlet tahvilinin getirisi, Pazartesi günü 0,11 puan artarak yüzde 4,73’e yükseldi. Yatırımcıların, yükselen enflasyonun İngiltere Merkez Bankası’nın faiz oranlarını düşürmesini engelleyebileceği endişesiyle, iki yıllık devlet tahvilinin getirisi 0,19 puan artarak yüzde 4,06’ya yükseldi. 10 yıllık Alman tahvilinin getirisi de 0,05 puan artarak yüzde 2,92’ye yükseldi.
AVRUPA BORSALARI SERT DÜŞÜŞ YAŞADI
Ortadoğu’daki savaşın derinleşmesinin küresel piyasalara yansımasıyla Avrupa piyasaları, dün sert düşüş yaşadı. Stoxx Europe 600 endeksi açılışta yüzde 1,4 düşerken, Londra’nın FTSE 100 endeksi yüzde 1,3 geriledi. Almanya’nın Dax endeksi ise yüzde 2,5 düştü. Deutsche Bank’ın küresel makro araştırma başkanı Jim Reid, “Birçok varlık sınıfı artık petrol fiyatlarını neredeyse anlık olarak takip ediyor, bu nedenle piyasalar için şu anda her şeyden daha önemli olan şey bu. Tüm manşetler, petrol fiyatı üzerindeki etkileri ışığında yorumlanmalıdır” dedi.
ALTIN ENFLASYON ENDİŞESİYLE GERİLİYOR
Kıymetli madenin ons fiyatı haftaya düşüşle başladı. ABD dolarının güçlenmesi ve Fed’in faiz indirimlerine ilişkin beklentilerin azalmasıyla, Ortadoğu’da tırmanan çatışmadan kaynaklanan güvenli liman talebini dengeleyerek ons başına yaklaşık 5.100 dolara geriledi. Petrol fiyatlarındaki artış, küresel enflasyonun yeniden canlanması endişelerini artırdı ve faiz indirimlerinden uzaklaşıldığı düşüncesiyle piyasalarda altına satış getirdi. Gümüş, fiyatları gün içinde ons başına 79,7 dolara kadar yüzde 5,7’ye varan düşüş yaşadıktan sonra kayıplarını kısmen telafi edip 80 doların üzerine çıktı.
BUĞDAY FİYATLARINDA AYLIK ARTIŞ YÜZDE 17
Buğday vadeli işlemleri, ABD’deki kötüleşen mahsul koşulları ve küresel arz endişelerinin diğer bölgelerdeki bol hasat baskısını dengelemesiyle, kile başına 6,22 dolara doğru yükseldi. Son bir aylık yükseliş yüzde 17’yi buldu. Ortadoğu’daki artan gerilimler, enerji ve gübre maliyetlerini yükseltti ve nakliye risklerini artırarak küresel tahıl piyasalarında üretim ve ulaşım endişelerini artırdı. Üre fiyatları son zamanlarda yüzde 4,8 arttı. Rusya’nın 2025/26 ihracatının, Karadeniz’deki olumsuz hava koşulları ve lojistik zorluklar nedeniyle düşebileceği beklentisi de destek sağladı.
