Küba’daki Yakıt Krizi Derinleşirken Özel Sektör Ekonomiyi Destekliyor
Küba’da yakıt ve gıda krizi derinleşirken, özel sektör ekonominin sürdürülebilirliğinde önemli bir rol üstleniyor.
Küba, ağır yakıt ve gıda sıkıntısı ile mücadele ederken, özel sektör işletmeleri ülkenin ekonomik sürdürülebilirliğinde önemli bir rol oynamaya başladı. ABD’nin uyguladığı yaptırımlar, enerji eksiklikleri ve sürekli elektrik kesintileri, küçük işletmelerin temel ihtiyaçların karşılanmasında giderek daha fazla etkinlik göstermesine neden oluyor.
Bloomberg’in haberine göre, geçmişte kapitalist sistemin bir simgesi olarak görülen özel girişimler, günümüzde ekonomik krizin ortasında günlük yaşamın sürdürülmesinde kritik aktörler haline geldi. Ülkede yaşanan gıda ve yakıt sıkıntıları, uzun süreli elektrik kesintileri ve ekonomik zorluklar, toplumsal baskıyı artırmakta. Küba yönetimi, bu hafta dizel ve fuel oil rezervlerinin tamamen tükendiğini duyurdu.
ABD Yaptırımları Artıyor
Donald Trump yönetimi, 2025’te yeniden göreve dönmesinin ardından Küba üzerindeki ekonomik baskıyı artırdı. Washington, aynı dönemde Venezuela’nın Küba’ya petrol ihracatını durdurdu ve enerji alanında fiili bir abluka politikası uygulamaya başladı. 1 Mayıs’ta yayımlanan yeni yaptırım kararnamesi ile Küba ile iş yapan yabancı kişi ve şirketlere yaptırım uygulanmasının yolu açıldı. Savunma, finans, güvenlik ve madencilik sektörleri, yaptırımların hedefi haline geldi. Kanada merkezli Sherritt International, yaptırımların ardından Küba’daki nikel faaliyetlerini durdurma kararı aldı. Trump yönetimi, ekonomik baskının rejim değişikliğini hedeflediğini belirtirken, gerekirse askeri güç seçeneğinin de masada olduğunu ifade etti.
Yakıt Sıkıntısı Günlük Hayatı Etkiliyor
Yakıt sıkıntısı, havayollarının uçuş iptalleri yapmasına ve bazı turistik tesislerin kapanmasına yol açtı. Dağıtım ağları ve ticari faaliyetlerde ciddi aksamalar yaşanıyor. Birçok özel işletme, elektrik kesintileri nedeniyle güneş panelleri, jeneratörler ve batarya sistemlerine yöneliyor. Havana’da restoran ve market zinciri işleten Juan Carlos Blain, ülkede dizel bulmanın imkansız hale geldiğini ve mevcut yakıtın aşırı pahalı olduğunu belirtti. 2012 yılında annesinin buzdolabından sattığı hamburgerlerle iş hayatına başlayan Blain, günümüzde dört fast-food şubesi ve iki market işletiyor. Yakıt yokluğu nedeniyle yük kamyonunu kullanamadığını ifade eden Blain, marketleri için meyve ve sebzeleri artık elektrikli motosikletlerle taşıdığını aktardı.
Özel Sektör Devleti Geçti
Küba’da özel sektör, sıkı devlet kontrolü altında faaliyet göstermeye devam etse de ülkede 9 bin 200’den fazla küçük ve orta ölçekli işletme bulunuyor. 2024 yılında özel sektör, perakende satışlarda ilk kez devlet şirketlerini geride bıraktı. Devletin dağıttığı gıda karnelerinin yetersiz hale gelmesi nedeniyle halk, sabun, sosisli ve temel tüketim ürünlerini artık özel marketlerden temin ediyor. Küba yönetimi, özel girişimcilere ilk kez Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1990’larda sınırlı izin vermişti. Küçük ve orta ölçekli işletmeler ise ancak 2021 yılında resmen yasallaştırıldı.
Diaspora Ekonomiye Katkı Sağlıyor
Mart ayında Küba yönetimi, özel sektörün kendi ihtiyacı için yakıt ithal etmesine izin verdi. İki hafta sonra yurtdışındaki Kübalılara özel işletmelere yatırım yapma hakkı tanındı. Miami merkezli Katapulk platformu üzerinden Küba diasporası, adaya market ürünlerinden telefon kontörüne kadar yaklaşık 30 bin farklı ürün gönderebiliyor. Platform, günlük 1.500 ila 2.000 işlem gerçekleştiriyor. Katapulk CEO’su Hugo Cancio, özel sektörün artık yakıt ithalatı da yapabildiğini belirterek, mevcut dönemde ekonomiyi ayakta tutan temel unsurun girişimciler olduğunu vurguladı.
Obama Dönemi Sonrası Sert Dönüş
Barack Obama döneminde Washington ile Havana arasında geçici bir normalleşme süreci yaşanmış, diplomatik ilişkiler yeniden kurulmuş ve doğrudan uçuşlar başlamıştı. İki ülke arasında günlük 110 direkt uçuşa izin verilmiş, turizm tarihi zirvelere ulaşmıştı. Ancak Trump’ın ilk başkanlık döneminde, Obama dönemindeki birçok reform geri alındı ve yaptırımlar yeniden sertleştirildi. Pandemi ve yaptırımların birleşimi, Küba ekonomisini ağır bir çöküşe sürükledi. Bazı tahminlere göre, Covid-19 döneminden bu yana Küba nüfusunun yüzde 20’den fazlası ülkeyi terk etti. Uzmanlar, özel sektörün halen sıkı devlet kontrolü altında faaliyet gösterdiğini belirtirken, mevcut kriz ortamında girişimcilerin ülke ekonomisinin ayakta kalmasında kritik bir rol oynadığını ifade ediyor.
