Suudi Arabistan ve Rusya petrol arzında tarihi düşüş
Savaşların etkisiyle Suudi Arabistan ve Rusya petrol arzında tarihi düşüş yaşandı. Riyad’ın arzı 30 yılın, Moskova’nın üretimi 2003’ten beri en düşük seviyede.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ile Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) verileri, savaşların küresel petrol piyasasındaki etkisini ortaya koydu. Hürmüz Boğazı ve bölgedeki alternatif ihracat hatlarında yaşanan kesintiler Suudi Arabistan’ın petrol sevkiyatını zorlaştırırken, Ukrayna’nın Rusya’daki enerji tesislerine yönelik saldırıları Moskova’nın üretimi üzerinde baskı oluşturdu.
IEA hesaplamalarına göre Suudi Arabistan’ın günlük ham petrol arzı ağustosta bir önceki aya kıyasla 2 milyon 270 bin varil düşerek yaklaşık 5 milyon 970 bin varile indi. Böylece ülkenin arzı 30 yılı aşkın sürenin en düşük seviyesine geriledi. Suudi Arabistan ve Rusya petrol arzında tarihi düşüş yaşanırken, Suudi Arabistan’ın günlük arzı savaşın başladığı şubatta 10 milyon varilin üzerindeydi.
Gerilemede, ABD/İsrail-İran Savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışının sınırlanması ve Suudi Arabistan’ın petrol tesisleriyle alternatif ihracat güzergahlarının saldırılardan etkilenmesi belirleyici oldu.
IEA’nın ağustos için açıkladığı yaklaşık 5 milyon 970 bin varillik arz rakamı, Suudi Arabistan’ın OPEC’e bildirdiği günlük 7 milyon 122 bin varillik miktardan ayrıştı. Riyad aynı ay petrol üretimini günlük 6 milyon 238 bin varil olarak açıkladı.
Arz verisi yalnızca üretimi değil, ülkenin piyasaya sunduğu toplam petrol miktarını gösteriyor. Bu hesaplamaya ihracatın yanı sıra rafineriler ve elektrik santrallerinde yurt içinde tüketilen petrol ile depolardan yapılan yüklemeler de dahil ediliyor.
Alternatif güzergahlar da kesintilerden etkilendi
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin aksaması üzerine Suudi Arabistan, petrolünün bir bölümünü Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı aracılığıyla Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na yönlendirdi.
IEA verilerine göre Yenbu’dan yapılan günlük petrol ihracatı, savaş öncesindeki yaklaşık 2 milyon varilden haziran başında 5 milyon varilin üzerine çıktı. Ancak Kızıldeniz’deki Husi saldırıları bu rotadaki taşımaları da olumsuz etkiledi. Yenbu üzerinden yapılan ham petrol ihracatı ağustosta günlük 2 milyon 500 bin varile kadar geriledi.
Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın eylül başında saldırılar nedeniyle devre dışı kalması, Suudi Arabistan’ın ihracat kapasitesi üzerindeki baskıyı daha da artırdı.
Ülkenin petrol stokları ağustosta 12 milyon varil azaldı. Temmuz ayında Babulmendeb’deki deniz taşımacılığı kesintileri nedeniyle sevk edilemeyen petrolün bir bölümü Suudi Arabistan’da depolanmış, bir bölümü ise Mısır’a yönlendirilmişti. Ağustosta stoklarda yaşanan düşüş, temmuzdaki artışın büyük bölümünü sildi.
Rusya’nın üretimi 2003’ten beri en düşük seviyede
Rusya’da ise savaşın etkisi doğrudan üretim rakamlarına yansıdı. IEA, ülkenin ham petrol üretiminin ağustosta önceki aya göre günlük 200 bin varil azalarak 8 milyon 360 bin varile düştüğünü bildirdi. Bu seviye, 2003’ten bu yana kaydedilen en düşük üretim oldu.
Ukrayna’nın Rusya’daki enerji altyapısına, aralarında petrol rafinerilerinin de bulunduğu tesislere yönelik saldırıları, üretimdeki gerilemenin başlıca nedenleri arasında yer aldı.
OPEC’in verileri ise IEA’nın hesaplamalarından farklılaştı. Örgüt, Rusya’nın günlük ham petrol üretiminin ağustosta yaklaşık 160 bin varil azalarak 8 milyon 718 bin varile indiğini açıkladı. Moskova, Nisan 2023’ten bu yana petrol üretimine ilişkin verileri yayımlamıyor.
Saldırıların etkisi Rusya’nın ihracat rakamlarında da görüldü. Ülkenin günlük ham petrol ihracatı ağustosta yaklaşık 330 bin varil gerileyerek 5 milyon 180 bin varil seviyesinde kaldı.
İhracattaki düşüşte deniz yoluyla yapılan sevkiyatların azalması etkili oldu. Rusya’nın denizden ham petrol ihracatı ağustosta günlük yaklaşık 380 bin varil düşerek 3 milyon 780 bin varile geriledi. Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen günlük ham petrol yüklemeleri ise aynı dönemde 710 bin varilden 300 bin varile indi.
