İran Petrolünde Asıl Tehlike: Grevler ve Ekonomik Kriz

Javier Blas, İran petrol arzındaki asıl riskin askeri çatışmalar değil, ekonomik krizle tetiklenen işçi grevleri olduğunu vurguladı.

İran, enerji piyasalarında genellikle askeri gerilimler ve Hürmüz Boğazı’nın riskleriyle anılıyor. Ancak Bloomberg Opinion yazarı Javier Blas, İran’ın petrol arzı açısından en büyük tehlikenin askeri çatışmalar değil, derinleşen ekonomik krizin yol açabileceği işçi grevleri olduğunu belirtiyor. Tarih, bu göz ardı edilen riskin petrol üretimi üzerinde yıkıcı etkiler yaratabileceğini gösteriyor.

Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışının kesilmesi, uzun yıllardır petrol piyasalarının en büyük korkularından biri. Askeri gerilimlerin yeniden gündeme gelmesiyle birlikte bu riskler sıkça konuşulsa da, Blas’a göre bu durum genellikle fiili arz kesintisine yol açmıyor. Aksine, işçi grevleri gibi daha sıradan görünen bir tehdit, tarihsel olarak çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabiliyor.

İran, ham petrol ve doğal gaz sıvıları dahil olmak üzere günlük yaklaşık 5 milyon varil üretim yaparak son 46 yılın en yüksek üretim seviyelerine ulaştı. Ancak bu güçlü görünümün arkasında ciddi sosyo-ekonomik sorunlar yatıyor. Enflasyonun %50’ye yaklaşması, İran riyalının hızla değer kaybetmesi ve artan işsizlik, toplumsal huzursuzluğu artıran faktörler arasında yer alıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Ocak ayında yaptığı açıklamada İran’daki şiddetin azaldığını ve askeri seçenekleri izlemeye devam edeceğini belirtti. Ancak Blas, askeri gerilimlerin azalmasının yanıltıcı olabileceğini, zira ekonomik kriz çözülemediği sürece toplumsal huzursuzluğun ve bunun petrol sahalarına yansıma riskinin devam edeceğini ifade ediyor.

Blas, İran’daki temel sorunun sadece yaptırımlar ya da düşük petrol fiyatları olmadığını, asıl problemin giderek yolsuzlukla iç içe geçmiş ve militarize olmuş bir ekonomik yapı olduğunu vurguluyor. İran’ın dini lideri Ali Khamenei’ye yakın çevreler ve Devrim Muhafızları, ekonominin büyük bir bölümünü kontrol ediyor. Bu yapı değişmeden, köklü bir siyasi dönüşüm yaşanmadan ekonomik reformların mümkün olamayacağına dikkat çekiliyor.

İran tarihinde işçi grevlerinin etkisi büyük olmuştur. 1978 yılında petrol işçilerinin greve gitmesi, İran’ın petrol üretimini birkaç hafta içinde %80 oranında düşürmüştü. Bu, tarihteki en büyük petrol arz kesintisi olarak kaydedilmiş ve 1979 Devrimi’nin önünü açmıştı. Son dönemde, sürgündeki Şah’ın oğlu Reza Pahlavi, petrol, gaz, enerji ve ulaştırma sektörlerinde çalışanları greve davet etti.

Blas, günümüzde İran ile 1978 arasındaki farklara dikkat çekiyor. Devrim Muhafızları, petrol ve gaz altyapısının bazı bölümlerine doğrudan sahip. Güvenlik aygıtı, Huzistan ve Kohgiluyeh-Boyer Ahmed gibi petrol sahalarının bulunduğu bölgelerde sıkı bir kontrol uyguluyor. Ayrıca, petrol sektöründeki birçok çalışan, düşük güvenceli sözleşmeli işçilerden oluşuyor, bu da kitlesel grevlerin kısa vadede gerçekleşmesini zorlaştırıyor.

Bugün İran petrol sahalarında büyük çaplı bir iç karışıklık ihtimali düşük görünse de, böyle bir durumun gerçekleşmesi halinde etkisi son derece büyük olabilir. ABD yönetimi, askeri operasyonlarını enerji altyapısını hedef almadan sınırlayabilir, ancak sokaktaki protestoları ya da petrol sahalarındaki işçilerin davranışlarını kontrol etmek mümkün değil.

Sonuç olarak, Javier Blas, İran petrolü açısından en büyük riskin savaş uçakları veya füzeler değil, işçilerin ruh hali ve ekonomik krizin toplumsal yansımaları olduğunu vurguluyor. Tarih, bu sessiz riskin piyasalar için çok daha yıkıcı olabileceğini gösteriyor.