IEA Başkanı Birol: Petrol Fiyatları Krizin Gerçek Boyutunu Yansıtmıyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, Orta Doğu’daki çatışmaların küresel enerji piyasaları üzerinde yarattığı etkileri değerlendirirken, petrol fiyatlarının mevcut krizin ciddiyetini yeterince göstermediğini ifade etti. Birol, piyasa beklentileri ile sahadaki gelişmeler arasında önemli bir kopukluk olduğunu, ancak bu durumun kısa süre içinde düzelmesini beklediğini vurguladı.

Atlantic Council tarafından düzenlenen bir etkinlikte konuşan Birol, Hürmüz Boğazı’ndaki enerji arzındaki kesintilerin tarihsel boyutta bir tehdit oluşturduğunu belirterek, bu durumun “tarihin en büyük enerji güvenliği riski” olabileceğine dikkat çekti.

Mevcut arz kaybını geçmişteki petrol krizleriyle karşılaştıran Birol, 1973 ve 1979 yıllarında günlük yaklaşık 5 milyon varillik kayıplar yaşandığını hatırlattı. Ancak günümüzdeki kaybın 13 milyon varile ulaştığını ifade ederek, bu seviyenin geçmişteki krizlerin çok üzerinde olduğunu belirtti. Birol, bu durumun yalnızca enerji piyasalarını değil, küresel ekonomiyi de olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti.

Petrol fiyatlarının artış gösterdiğini ancak bunun krizle kıyaslandığında sınırlı kaldığını belirten Birol, piyasa algısı ile gerçeklik arasında bir uyumsuzluk olduğunu, fakat bu durumun uzun sürmeyeceğini düşündüğünü ifade etti. Bu süreçte, küresel ekonomi açısından hassas sonuçların doğabileceği uyarısında bulundu.

Birol, IEA üyesi ülkelerin mart ayında aldığı stratejik rezerv kararını da hatırlatarak, toplam 400 milyon varillik petrolün piyasaya sunulmasının tarihteki en büyük müdahale olduğunu belirtti. Bu adımın arz şokunu sınırlamayı hedeflediğini vurguladı.

Krizin fiziksel etkilerine de değinen Birol, 80’den fazla enerji tesisinin zarar gördüğünü ve bunların üçte birinin ağır hasar aldığını açıkladı. Altyapının yeniden işler hale getirilmesinin zaman alacağını belirten Birol, kriz öncesi üretim seviyelerine dönüşün yaklaşık iki yıl sürebileceğini ifade etti.

Öte yandan, IEA, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası Grubu, krizin etkilerine ilişkin ortak bir değerlendirme yayınlayarak enerji ve emtia piyasalarındaki risklerin sürdüğüne dikkat çekti. Hürmüz Boğazı üzerinden sevkiyatların yeniden başlaması durumunda dahi küresel arzın eski seviyelere dönmesinin zaman alacağı vurgulandı. Enerji altyapısındaki hasarın büyüklüğü göz önüne alındığında, yakıt ve gübre fiyatlarının uzun süre yüksek kalmasının beklendiği ifade edildi.

Nisan ayı başında oluşturulan koordinasyon mekanizmasında bir araya gelen kurum liderleri, savaşın etkilerinin “küresel, derin ve asimetrik” olduğunu belirtti. Açıklamada, enerji ithalatçısı ülkelerin, özellikle düşük gelir grubundakilerin bu süreçten orantısız şekilde etkilendiği ifade edildi.

Artan petrol, gaz ve gübre fiyatlarının yalnızca enerji sektörünü değil, gıda güvenliğini ve istihdamı da tehdit ettiğine dikkat çekildi. Ayrıca, bazı Orta Doğu ülkelerinin ihracat gelirlerinde ciddi kayıplar yaşadığı kaydedildi.

Tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların enerji, tarım ve sanayi üretimi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuldu. Savaşın yol açtığı yerinden edilmeler, turizmde daralma ve iş gücü kayıplarının ekonomik toparlanmayı daha da geciktirebileceği ifade edildi. Kuruluşlar, etkilenen ülkelere yönelik politika önerileri geliştirmek ve gerektiğinde finansal destek sağlamak amacıyla koordineli çalışmayı sürdüreceklerini vurguladı. Uluslararası iş birliğinin, küresel istikrarın yeniden sağlanması açısından kritik önemde olduğu mesajı verildi.