Yeni Denizcilik Yönetmeliği: Cezalar Artıyor, Denetimler Sıkılaşıyor
Yeni denizcilik yönetmeliği, ağır cezalar ve sıkı denetimlerle sektörü etkiliyor. Cezalar, eski düzenlemelere göre katlanarak artacak.
Denizcilik sektöründe yeni bir dönem resmen başladı. 14 Ocak 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan “Gemi ve Su Araçlarının İnşa, Tadilat ve Bakım Onarım Yönetmeliği”, 2015 yılında yürürlüğe giren eski düzenlemeyi geçersiz kıldı. Bu yeni yönetmelik, sektörde önemli değişiklikler ve ağır idari yükümlülükler getiriyor. “Can yakacak” ifadesi, yeni düzenlemenin idari para cezalarını ve bürokratik süreçleri yeniden yapılandırması nedeniyle abartı değil; zira bu durum, tehlikeli işler dışında kayıt ve bildirim süreçlerini de ciddi maliyetlerle ilişkilendiriyor. Yeni metin, merkezî kayıt sistemi, denetim yapısı ve cezaların caydırıcılığı üzerine inşa edilmiş durumda.
Yönetmeliğin kamu tarafındaki istisnaların genişletilmesi dikkat çekiyor. Eski düzenlemede yalnızca askeri gemiler ile Sahil Güvenlik ve Emniyet unsurları istisna tutulurken, yeni metinle birlikte Jandarma ve diğer kamu kurumlarına ait araçlar da bu kapsamda yer alıyor. Bu durum, kamu sektörü için operasyonel esneklik sağlarken, özel sektörde “aynı işe farklı rejim” tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Denetim mekanizmasında ise “denetim görevlisi” tanımı değişiyor. Daha önce yalnızca gemi inşaatı ve deniz teknolojisi alanlarıyla sınırlı olan yetki, artık Bakanlık tarafından eğitim verilerek yetkilendirilen mühendislik mezunlarını da kapsayacak şekilde genişletiliyor. Bu adım, denetim havuzunu genişleterek işlerin tıkanmasını önlemeyi amaçlasa da, teknik uzmanlık standardının eğitim içeriğine göre değişkenlik gösterebileceği endişesini doğuruyor.
Sektörü bekleyen kritik değişikliklerden biri de izin süreçlerinde yaşanacak. Eski yönetmelikte izin eşiği genellikle 12 metre boy ve 12 yolcu sınırı üzerinden belirlenirken, 2026 düzenlemesi tehlikeli madde kriterini de ekliyor. Artık boyuna bakılmaksızın tehlikeli madde taşımacılığı yapan tüm gemi ve su araçları izin rejimine dahil edilecek. Bu durum, özellikle tehlikeli yük taşıyan niş operasyonlar için yeni bir bürokrasi ve denetim hattı anlamına geliyor.
Yeni yönetmelik, mobil bakım ve onarım alışkanlıklarını da köklü bir şekilde değiştiriyor. İnşa, tadilat ve bakım-onarım işlemlerinin tesislerde yapılması esas kabul ediliyor. Tesisler GSVP’ye kayıtlı olsa bile yetkili oldukları alanlar dışında işlem yapamayacak. Bu kural ihlal edildiğinde ciddi para cezaları uygulanacak.
Başvuru ve izin süreçleri de yeni yönetmelikle birlikte daha maliyetli ve uzun bir hale geliyor. İnceleme süreleri 15 iş gününden 25 takvim gününe çıkarılırken, izin belgesi düzenlenmesi için Bakanlıkça belirlenen hizmet bedelinin döner sermayeye yatırılması zorunluluğu getiriliyor. Bu durum, maliyetleri artırarak süreçteki belirsizlikleri de beraberinde getiriyor.
Gemi Mühendisleri Odası’nın (GMO) rolü de değişiyor. Daha önce klassız gemilerde mesleki denetim yapan GMO, artık tasarım kuralları ve projelendirme denetimi gibi konularla sürece daha derinlemesine dahil oluyor. Klassız gemilerde Liman Başkanlığı onayı öncesinde GMO imzası şartı aranacak. Bu durum, kalite standartlarını artırmayı hedeflese de, süreçte yeni bir denetim katmanının eklenmesiyle darboğaz yaratma riski taşıyor.
Klas zorunluluğu olmayan işlerde görev alan kontrol mühendislerinin iş tanımları da değişiyor. Mühendisler, denetime katılan kişiler olmanın ötesinde, en fazla 30 günlük periyotlarla uygunluk kontrolü yapmak ve periyodik takip formları düzenlemek zorunda kalacak. Bu formların 5 yıl boyunca saklanması ve GSVP’ye yüklenmesi gibi yükümlülükler, mühendislik işinin yanı sıra evrak işini de sürecin merkezine koyuyor.
Yönetmelikteki en dikkat çekici düzenlemelerden biri ise “dijital kilit” uygulaması. Yeni yönetmelik, “GSVP bilgi girişi yapılmayan teknelerin kara sörveyleri yapılmaz” kuralını getirerek, kaydı eksik olan teknenin faaliyetini durdurabilecek bir idari araç sunuyor. Bu durum, tekne sahipleri için para cezasından çok daha ağır bir yaptırım anlamına gelebilir.
Ceza rejimi, yönetmeliğin en çok tartışılan kısmı olacak. 2015 metninde metre başına yüzlerce veya binlerce lira olan cezalar, 2026 düzenlemesiyle birlikte metre başına 10.000 TL ila 50.000 TL arasında değişiyor. Örneğin, izin almadan yapılan inşa veya tadilat işlemlerinde Türk bayraklı gemiler için tesis içinde metre başına 10.000 TL, bazı özel durumlarda ise 50.000 TL ceza uygulanacak. İzinli olsa bile tesis dışında işlem yapıldığının tespiti halinde metre başına 20.000 TL ceza uygulanacak.
Kontrol mühendisleri ve klas kuruluşları da bu artıştan etkileniyor. Mühendisler için yükümlülük ihlali 50.000 TL maktu ceza ve tekrarında 5 yıl faaliyet yasağı riski doğururken, klas kuruluşları için bazı ihlallerde ceza 250.000 TL’ye kadar çıkabiliyor. Yönetmelik, toplam ceza miktarında 1 milyon TL’lik bir üst sınır belirleyerek büyük tonajlı gemilerde oluşabilecek astronomik rakamları frenlemeyi amaçlasa da, küçük ve orta ölçekli işletmeler için 100 bin ila 500 bin TL arasındaki cezalar bile işletme sermayesini sarsabilecek düzeyde.
Yeni yönetmelik, izinsiz inşa ve tadilat gibi yüksek riskli fiilleri ağır cezalarla engelleyerek deniz güvenliğini sağlamayı hedefliyor. Ancak sektördeki endişeler, GSVP veri girişi, periyodik formların yüklenmesi veya genel yerleşim planı bildirimi gibi “evrak” eksikliklerinin de emniyet ihlalleriyle benzer şekilde cezalandırılacağı yönünde yoğunlaşıyor. “GSVP girişi yoksa sörvey yok” kuralıyla gelen kısıtlamalar ve ceza miktarlarındaki artış, sektörde “işin güvenliğinden çok bürokrasisine ceza kesildiği” algısını güçlendirebilir. Ayrıca yönetmelikte yer alan “İdarenin uygun gördüğü” gibi belirsiz ifadeler, uygulama farklılıkları ve belirsizlik riskini de beraberinde getiriyor.
Geçiş hükümleri kapsamında balık avlama gemileri için bazı klas zorunlulukları 2028’e kadar eski rejimde devam edecek olsa da, tesis dışı bakım-onarım izinlerinin üç ay içinde iptal edileceği bilgisi, mevcut izinlere sahip işletmelerin dosyalarını yeniden gözden geçirmesini gerektirecek.
